MINECOFIN

MINISTRY OF FINANCE AND ECONOMIC PLANNING

REPUBLIC OF RWANDA

Itegeko Rishya Rigena Umusoro ku Mutungo Utimukanwa ni Igisubizo ku mikoreshereze iboneye y’Ubutaka ndetse no guteza Imbere Inganda z’Imbere Mu Gihugu

Posted on 02.08.2018

Itegeko Rishya Rigena Umusoro ku Mutungo Utimukanwa ni Igisubizo ku mikoreshereze iboneye y’Ubutaka ndetse no guteza Imbere Inganda z’Imbere Mu Gihugu

Inteko Ishinga amategeko yatoye Itegeko Rigena Inkomoko y’Umutungo w’Inzego z’Ubutegetso Zegerejwe Abaturage rihindura itegeko N°59/2011 ryo Mu Ukuboza 2011. Mu nkomoko z’ingenzi zari muri iri tegeko ryavuguruwe hasanzwemo inkomo z’umutungo w’inzego z’ibanze harimo imisoro itatu (Umusoro ku mutungo utimukanwa, Umusoro ku nyungu z’Ubukode ndetse n’Umusoro w’Ipatanti), amahoro yakwa kuri serivisi zitandukanye zitangwa n’Inzego z’’Ibanze, Inkunga zituruka mu butegetsi bwite bwa Leta, Inguzanyo, Inyungu ziva mu ishoramari rikorwa n’Inzego z’ibanze n’Inkunga z’Amahanga.

Nubwo iri tegeko ryari ryaragennye inkomoko zitandukanye z’umutungo w’Inzego z’ibanze, ingengo y’imari yazo iracyaturuka ku nkunga z’ubutegetsi bwite bwa Leta ku kigereranyo kirenze 90%, iyi akaba ari imbogamizi ikomeye ku Nzego z’Ibanze mu kwihaza mu mutungo n’ingengo y’imari ikenewe kugira ngo zibashe kwegereza abaturage ibikorwaremezo by’ibanze no kunoza serivisi zihabwa abaturage.

Kuvugurura iri tegeko kandi bikaba byaraturutse ku mwanzuro w’Umwihrero wa 12 w’Abayobozi bakuru b’Igihugu wabaye mu ntangiriro z’Ukwezi kwa Werurwe 2015 aho byemejwe ko imisoreshereze y’ubutaka ikwiye kuvugururwa kugira ngo ubutaka burusheho gukoreshwa neza no kugirira iyungu ba nyirabwo.

Impinduka z’ingenzi ziri mu Itegeko ryavuguruwe

Guhindura uburyo bw’imisororeshereze y’umutungo utimukanwa: mu Itegeko ryemejwe muri 2011, umusoro ku mutungo utimukanwa wishyurwaga na Nyirumutungo iyo yabaga afite Icyangombwa Mpamo cy’Ubutaka (Freehold Title), mu gihe abadafite ibyangombwa Mpamo bishyuraga gusa Amahoro y’Ubukode ku Butaka nayo ari ku bipimo bitajyanye n’igihe. Ibi bikaba byarazanaga ubusumbane hagati y’abasoreshwa kuko abantu bafite umutungo utimukanwa ufite agaciro kamwe bishyuraga bitandukanye, bityo bigatuma Inzego z’Ibanze zitabona amafaranga yari yitezwe muri uyu musoro. Iri hame ryo kwishyura bitewe n’icyangombwa nyirumutungo afite ryakuwemo, umusoro ukazajya ubarwa hitawe ku gaciro k’inyubako.

Kongera Igipimo cy’umusoro ku mutungo utimukanwa: Inyigo zitandukanye zakozwe hagamijwe gushakisha izindi nkomoko z’umutungo w’Inzego z’Ibanze zagaragaje ko uretse gushaka ahandi Inzego z’Ibanze zakura umutungo, igipimo cyari mu itegeko cya 0.1% by’agaciro k’umutungo kiri hasi cyane ugereranyije n’ibindi bihugu byose mu Karere no hirya na hino ku isi ku buryo kitatumaga Inzego z’Ibanze zashobora gutanga serivisi zisabwa guha abaturage. Ibi kandi bikiyongeraho ko n’abishyuraga amahoro ku butaka ku gipimo gishyirwaho n’Inama Njyanama kiri hagati ya 30 na 80 Frw kuri metere kare nacyo kitajyanye n’igihe. Mu kuvugurura iri tegeko, Igipimo cy’umusoro kuri buri nyubako yo guturamo uretse ituwemo na Nyirayo cyashyizwe kuri 1% ry’agaciro ku isoko ry’inyubako. Ku nyubako zagenewe ubucuruzi, iki gipimo cyashyizwe kuri 0.5% mu rwego rwo gukomeza guteza imbere ishoramari. Naho ku nyubako z’inganda, iz’ubucuruzi buto n’ubuciriritse ndetse n’izindi zisigaye zose, igipimo cy’umusoro kizaguma kuri 0.1%. Naho umusoro ku butaka wasimbuye amahoro yishyurwaga ku butaka, azajya atangwa ku gipimo kigenwa n’Inama Nyajanama kuri buri metero kare ariko icyo gipimo kikaba kizaba kiri hagati ya 0 na 300 Frw kuri metero kare. Mu kugena ibi bipimo, Inama Njyanama ikazajya ishingira ku cyo ubutaka bwagenewe, urwego rw’iterambere ndetse n’ibindi.

Gushimangira imikoreshereze y’ubutaka: nkuko byemejwe mu mwiherero wa 12 w’Abayobozi Bakuru b’Igihugu, Itegeko rivuguruye riteganya ko mu gukoresha ubutaka bizajya byubahiriza Ibipimo fatizo bigenwa n’Amabwiriza ariho agena iterambere ry’imijyi n’imyubakire mu gihugu cyacu. Ibi bivuze ko, buri wese ufite umushinga w’inyubako asabwa kwita ku buso bwagenewe ubwoko bw’inyubako ashaka kubaka, akazajya yishyura umusoro wiyongereyeho 50% by’igipimo fatizo y’umusoro mu gihe yirengagije ibipimo fatizo biteganywa ku mushinga we.

Guteza imbere Ishoramari mu nyubako z’ubucuruzi n’Inganda: Itegeko ryavuguruwe rirashimangira kandi ihame ryo guteza imbere ishoramari mu nyubako z’ubucuruzi n’inganda, aho izi nyubako zashyiriweho ibipimo biri hasi ugereranyije n’inyubako zo guturamo. Ibi bikazafasha Inganda z’imbere mu gihugu cyacu kurushaho gutera imbere no kubasha guhangana n’izindi ku masoko yo mu karere.

Ku bijyanye n’ingamba zo gushyigikira ubucuruzi buto n’ubuciriritse, iri tegeko rikaba risonera Umusoro w’Ipatanti Amazu y’ubucuruzi buto n’ubuciriritse ku myaka ibiri ya mbere kandi inyubako zazo nazo zikaba zarashyiriweho igipimo cy’umusoro gito kurusha izindi.

Muri rusange itegeko rivuguruye rikaba ryitezwe kongera imari y’umutungo w’inzego z’ibanze bidasabye gushyiraho imisoro mishya, ahubwo rinoza ibipimo n’uburyo bwo kwakira imisoro isanzwe iriho. By’umwihariko kwiyongera k’umutungo w’inzego z’ibanze bikaba bisobanuye ikintu cy’ingenzi mu buzima bwa buri munsi bw’abaturage aho imishinga yafataga igihe kirekire kubera amikoro izihutishwa kurusha uko byari biteganyijwe.

Izindi Mpinduka ziri mu Itegeko

Uretse kandi impinduka z’imisoreshereze y’umutungo utimukanwa zavuzwe haruguru, iri tegeko rifasha abasoreshwa b’inyungu ku bukode aho mu gihe bemererwaga gukura 30% by’umusaruro babonye mu bukode kugira ngo abafashe mu gusana no kubungabunga inzu zikodeshwa mbere yo kubara inyungu itangwaho umusoro, ubu bazajya bakurirwaho 50% by’umusaruro binjije. Mu gihe kandi inyubako ikodeshwa yubatswe hakoreshejwe inguzanyo, inyungu zishyurwa nazo zizakomeza gukurwamo mbere yo kubara inyungu itanga umusoro.

Ku bijyanye n’umusoro w’ipatanti, muri rusange nta mpinduka nini ziri mu itegeko rishya, uretse kunoza ubryo bwo kubara inshingiro ry’umusor w’ipatanti cyane cyane ku bacuruzi banini bafite amashami ahantu hatandukanye byagoraga kumenya igipimo fataizo babariraho Ipatanti rya buri shami, aho ubu bashobora kuba banshingira ku ngano y’ibyo bacururiza mu cyicaro gikuru nk’inshingiro ry’umusoro w’ipatanti ku cyicaro gikuru no mu mashami atandukanye, keretse iyo buri shami ryifitye ibaruramari ryihariye.

Uburyo bwo gusonera umusoro buteganyijwe

Iri tegeko rivuguruye risonera umusoro ku nyubako ku nzu imwe yo guturamo ifatwa nk’icumbi rya nyirayo, umusoro ukazsihyurwa kuri buri nzu yiyongera kuyo atuyemo. Izindi nyubako zisonewe harimo Inzu za Leta iyo zidakora imirimo ibyara inyungu, Inzu zubakiwe abatishoboye, Inzu zikorerwamo n’Abahagaririye Ibihugu n’Imiryango Mpuzamahanga mu gihugu cyacu, iyo nabo basonera inyubako zikorerwamo n’Abagarariye U Rwanda mu bihugu byabo. Hasonewe kandi ubutaka bukoreshwa ubuhinzi n’ubworozi butarenze hegitari ebyiri.

Uburyo bwo gushyira mu bikorwa ibipimo bishya by’umusoro ku nyubako

Ku bijyanye n’ibipimo by’inyubako zo guturamo, igipimo cy’umusoro cya 1% by’agaciro ku isoko k’inyubako giteganyijwe kuzagerwaho mu myaka ine, aho guhera ku mwaka wa mbere ukurikira igihe iri tegeko ritangiye gukirikizwa, igipimo cy’umusoro kizaba 0.25%; cyiyongere kuri 0.5% mu mwaka wa kabiri; kuri 0.75% mu mwaka wa gatatu; mbere yo kugera kuri 1% guhera ku mwaka wa kane.

Ku nyubako z’ubucuruzi, igipimo cy’umusoro cya 0.5% cy’agaciro ku isoko k’inyubako nacyo giteganyijwe kuzagerwaho mu myaka ine, aho guhera ku mwaka wa mbere ukurikira igihe iri tegeko ritangiye gukirikizwa, igipimo cy’umusoro kizaba 0.2%; cyiyongere kuri 0.3% mu mwaka wa kabiri; kuri 0.4% mu mwaka wa gatatu; mbere yo kugera kuri 0.5% guhera ku mwaka wa kane.

 

Ibipimo by’umusoro ku nyubako z’inganda, iz’ibigo by’ubucurzi bito n’ibiciriritse ndetse n’izindi zitari mu byiciro byavuzwe cyo kikazaguma kuri 0.1% by’agaciro ku isoko guhera iri tegeko ritangiye gukurikizwa.

Muri rusange iri vugurura ry’itegeko rikaba rije nk’igsibizo kizafasha inzego z’ibanze kubona umutungo uzifasha kwegera abaturage ibikorwaremezo no kunoza serivisi bahabwa. By’umwihariko kwihutisha ishyirwamubikorwa ry’igishushanyo mbonera hirya no hino mu gihugu akaba ari kimwe mu by’ingenzi bizitabwaho kugira ngo hakurweho imbogamizi ku baturage batabashaga kubyaza umusaruro umutungo wabo kubera kutamenya ibihateganyijwe. Ishyirwamubikorwa ryaryo kandi rikaba risarushaho kunozwa kugira ngo rifashe kugera ku ntego ryitezweho ritabangamiye abasoreshwa.


Who we are

Planning

Budget & Payments

Laws & Regulations

Media

©  2018  Ministry of Finance and Economic Planning.